Wstęp
Stanisław Zachariasz Luziński to postać, która zapisała się w historii Polski jako wybitny oficer lotnictwa oraz patriotyczny działacz. Urodził się 6 września 1895 roku w Skierniewicach, w rodzinie szlusarskiej. Jego życie to nie tylko historia osobista, ale także opowieść o zaangażowaniu w walkę o niepodległość Polski i służbę wojskową, która trwała przez wiele lat, obejmując zarówno I i II wojnę światową, jak i okres po wojnie. Luziński był pułkownikiem dyplomowanym obserwatorem Polskich Sił Powietrznych i odegrał kluczową rolę w organizacji lotnictwa wojskowego w Polsce. Jego życie zawodowe oraz osobiste były nierozerwalnie związane z historią Polski oraz trudnościami, jakie niosły ze sobą czasy wojenne i powojenne.
Wczesne życie i edukacja
Stanisław Luziński urodził się w Skierniewicach jako syn Stanisława Luzińskiego, ślusarza kolejowego, i Marianny z Frączaków. Już w młodości wykazywał zainteresowanie sprawami narodowymi. Jako nastolatek angażował się w działalność patriotyczną oraz ruch harcerski, zostając plutonowym w 1. Warszawskiej Drużynie Harcerskiej im. Romualda Traugutta „Czarna Jedynka”. W 1913 roku rozpoczął studia na Uniwersytecie w Liège w Belgii, gdzie także aktywnie uczestniczył w organizacjach niepodległościowych, takich jak „Zarzewie”, oraz Polskich Drużynach Strzeleckich. Jego studia przerwał wybuch I wojny światowej, co skłoniło go do powrotu do Polski.
I wojna światowa i wojna o granice
W 1914 roku Luziński zgłosił się na ochotnika do wojska rosyjskiego i został przydzielony do 17 Pułku Strzelców Syberyjskich. Jego odwaga na polu bitwy szybko została doceniona, co zaowocowało awansem na stopień oficerski. Niestety, podczas bitwy pod Łodzią dostał się do niewoli niemieckiej, gdzie spędził resztę I wojny światowej. Po uwolnieniu w grudniu 1918 roku, wrócił do Skierniewic na krótki odpoczynek, po czym udał się do Lwowa, gdzie został mianowany podporucznikiem i przydzielony do 39 Pułku Strzelców Lwowskich. Jako dowódca kompanii karabinów maszynowych oraz adiutant pułku brał udział w działaniach wojennych w latach 1919-1921, zdobywając dwa Krzyże Walecznych za męstwo.
Służba wojskowa w II Rzeczpospolitej
Po zakończeniu wojny o granice Luziński postanowił pozostać w wojsku i dołączył do tworzącego się polskiego lotnictwa wojskowego. Po nieudanych próbach ukończenia Szkoły Pilotów w Bydgoszczy przeszedł do Oficerskiej Szkoły Obserwatorów Lotniczych (OSOL) w Toruniu. W 1923 roku uzyskał odznakę obserwatora nr 237 i szybko stał się wykładowcą taktyki lotniczej oraz instruktorem bombardowania. Jego kariera nadal rozwijała się dynamicznie – po rozwiązaniu OSOL trafił do 4 Pułku Lotniczego i następnie do nowo powstałych jednostek bombowych.
W latach 1928-1933 Luziński był dyrektorem nauk Lotniczej Szkoły Strzelania i Bombardowania w Grudziądzu. Organizując nową szkołę, skoncentrował się na podnoszeniu kwalifikacji pilotów oraz obserwatorów. Wkrótce potem przeniesiono go do 1 Pułku Lotniczego, gdzie zajął się formowaniem nocnych jednostek bombardowania. Jego umiejętności pedagogiczne oraz talent organizacyjny zostały docenione przez przełożonych.
II wojna światowa
W obliczu wybuchu II wojny światowej Luziński był już podpułkownikiem i pełnił funkcję zastępcy dowódcy 2 Pułku Lotniczego w Krakowie. Po mobilizacji kierował obroną bazy lotniczej w Rakowicach oraz jej ewakuacją do Lwowa. Następnie udało mu się dotrzeć do Rumunii, gdzie organizował nowe eskadry na bazie dostaw sprzętu z Zachodu. W październiku 1939 roku zorganizował jednostkę ewakuacyjną, która przetransportowała tysiące żołnierzy do Francji.
Po upadku Francji Luziński dotarł do Wielkiej Brytanii, gdzie zaczął pracować jako komendant stacji bombowych RAF. W latach 1941-1942 brał udział w nocnych misjach bojowych nad Niemcami, za co został odznaczony Krzyżem Walecznych po raz trzeci. W 1943 roku jego kandydatura była rozpatrywana na stanowisko dowódcy Polskich Sił Powietrznych.
Życie po wojnie
Po zakończeniu II wojny światowej Luziński wrócił do Polski, jednak jego kariera nie była łatwa z powodu nadzoru ze strony służb bezpieczeństwa PRL. Przez kilka lat pracował w Ministerstwie Przemysłu i Handlu oraz Centralnym Zarządzie Robót Komunikacyjnych, jednak jego przeszłość jako oficer Polskich Sił Powietrznych stała się dla niego przeszkodą zawodową. Był inwigilowany przez osiem lat przez Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego.
Mimo trudności Luziński nie poddał się i znalazł zatrudnienie w Spółdzielni Przewozowej „Warsep”, gdzie pełniąc różne funkcje kierownicze przyczynił się do rozwoju spółdzielni oraz organizacji dostaw materiałów dla Warszawy.
Życie prywatne i śmierć
Stanisław Luziński zawarł związek małżeński z Elżbietą Meyer 5 listopada 1926 roku w Grudziądzu, jednak nie doczekał się potomstwa. Zmarł 22 kwietnia 1965 roku w Warsz
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).