Wstęp
Pinus krempfii, znana również jako sosna krempfii, to niezwykły gatunek drzewa iglastego należącego do rodziny sosnowatych (Pinaceae). Jest endemitem wietnamskim, co oznacza, że występuje tylko w Wietnamie. Z racji swojego unikalnego wyglądu oraz bogatej historii ewolucyjnej, sosna ta jest uważana za reliktowy gatunek, co sprawia, że jest przedmiotem zainteresowania wielu botaników i ekologów na całym świecie. W niniejszym artykule przyjrzymy się bliżej morfologii, ekosystemowi, zagrożeniom oraz zastosowaniom tego fascynującego drzewa.
Rozmieszczenie geograficzne
Pinus krempfii występuje głównie w Wietnamie, gdzie większość populacji znajduje się w prowincjach Khánh Hòa oraz Lâm Đồng, zwłaszcza w okolicy góry Bi Doup. Mniejsze populacje można znaleźć w prowincjach Ninh Thuận i Đăk Lăk, w masywie Chư Yang Sin. W 2011 roku zasięg występowania tego gatunku wynosił około 1925 km², co stanowi spadek o około 30% w porównaniu do stanu sprzed 150 lat. Część stanowisk opisanych przez francuskich botaników w latach 20. XX wieku już nie istnieje, a gatunek ten notowany jest obecnie z mniej niż dziesięciu lokalizacji.
Morfologia
Pokrój i pień
Pokrój Pinus krempfii jest drzewiasty, z zaokrągloną i szeroką koroną oraz wieloma dużymi konarami. Pień tego drzewa może osiągać wysokość do 30 m (czasami nawet do 55 m) i średnicę do 2 m. Nasada pnia jest rozszerzona i wzmacniana przez wsporniki. Kora jest szara, łuskowata i pękająca na nieregularne płaty.
Liście
Liście sosny krempfii mają charakterystyczny kształt – są lancetowate i spłaszczone, zebrane w pęczki po dwie na końcach cienkich gałązek. Na dorosłych drzewach igły osiągają długość od 3 do 6 cm, a ich szerokość wynosi od 2 do 4 mm. U młodszych drzew liście mogą być znacznie dłuższe – dorastają nawet do 15 cm długości i 15 mm szerokości. Interesującym aspektem jest fakt, że na wątłych gałązkach liście układają się w jednej płaszczyźnie, co jest rzadko spotykane u innych sosen.
Szyszki
Szyszki męskie sosny krempfii są zebrane w grupy na małych, zwisających gałązkach. Z kolei dojrzałe szyszki żeńskie mają owalny kształt i są pojedyncze oraz zwisające. Ich długość wynosi od 4 do 9 cm, a szerokość od 3 do 6 cm. W każdej szyszce znajduje się od 12 do 20 łusek nasiennych z charakterystyczną małą piramidką na apofyzie.
Biologia i ekologia
Sosna krempfii rośnie głównie na wysokościach od 1500 do 1800 m n.p.m., aczkolwiek zdarza się także na wysokościach od 1200 m aż do 2000 m n.p.m. Rośnie przeważnie powyżej lasów deszczowych i poniżej lasów z udziałem sosny Pinus kesiya. Często można ją spotkać razem z innymi drzewami iglastymi oraz liściastymi takimi jak Fokienia hodginsii czy Dacrydium elatum. Sosna ta preferuje wilgotne gleby o dobrze rozwiniętej warstwie humusu oraz występuje w strefie górskiego klimatu równikowego z wyraźną sezonowością monsunową.
Pochewki liściowe Pinus krempfii są nietrwałe i szybko opadają. Pędy dolnej korony starszych drzew oraz młodych drzew rosnących w cieniu są stosunkowo słabe i rosną bardzo wolno. Szyszki nasienne otwierają się od czerwca do września, uwalniając nasiona, które następnie opadają na ziemię. Obserwacje wskazują na trudności w naturalnym odnawianiu się tego gatunku.
Systematyka i zmienność
Pinus krempfii należy do podrodzaju Strobus w obrębie rodzaju Pinus. Wyróżnia się ona wyjątkową budową morfologiczną igieł oraz anatomiczną budową drewna, co czyni ją interesującym obiektem badań dla botaniki. Istnieją kontrowersje dotyczące klasyfikacji tego gatunku; niektóre badania sugerowały umiejscowienie go w trzecim podrodzaju Ducampopinus, jednakże badania genetyczne potwierdzają przynależność do podrodzaju Strobus oraz monotypowej podsekcji Krempfianae.
Dawniej wyróżniano odmianę Pinus krempfii var. poilanei Lecomte, która miała mieć dłuższe i szersze igły niż oryginalny opisany gatunek. Jednak dalsze badania wykazały, że próbki pochodziły z różnych etapów rozwoju drzew, co uniemożliwiało wyodrębnienie tej odmiany jako odrębnego gatunku.
Zagrożenia i ochrona
Sosna krempfii jest gatunkiem narażonym na wyginięcie; Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) umieściła ją w Czerwonej Księdze Gatunków Zagrożonych zarówno w 1998 roku, jak i ponownie w 2011 roku, przyznając jej kategorię VU (vulnerable). Część populacji sosny krempfii znajduje się pod ochroną w terenach parków narodowych Bidoup Núi Bà oraz Chư Yang Sin oraz rezerwatu Deo Ngoan Muc.
Zastosowanie
Drewno sosny krempfii jest miękkie i jasne, z lekkim żywicznym zapachem. Choć może być wykorzystywane jako materiał budowlany, nie stanowi istotnego źródła su
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).