Kulon (zwyczajny)
Kulon (Burhinus oedicnemus) to średniej wielkości ptak wędrowny, który należy do rodziny kulonów (Burhinidae). Jego zasięg występowania obejmuje dużą część Europy, z wyjątkiem północnych i północno-wschodnich obszarów kontynentu, a także Afrykę Północną oraz zachodnią, centralną i południową Azję. Kulon jest ptakiem migracyjnym, przylatującym do Europy w kwietniu, a odlatującym na zimowiska, które znajdują się głównie na Półwyspie Iberyjskim oraz w północnej i wschodniej Afryce i południowo-zachodniej Azji, między sierpniem a październikiem. W Polsce kulon pojawia się sporadycznie podczas przelotów. Dawniej był to gatunek licznie lęgowy, jednak od początku XX wieku jego liczebność znacznie spadła, a obecnie jest uznawany za skrajnie nieliczny ptak lęgowy.
Etymologia i klasyfikacja
Nazwa naukowa kulona wywodzi się z języka greckiego. Rodzaj Burhinus pochodzi od słów oznaczających „duży” oraz „nos”, co może odnosić się do charakterystycznej budowy tego ptaka. Epitet gatunkowy oedicnemus ma swoje źródło w greckich wyrazach dotyczących nabrzmiewania i nóg. Kulon był uznawany za podgatunek kulona indyjskiego (Burhinus indicus), który obecnie klasyfikowany jest jako osobny gatunek.
Morfologia
Wygląd zewnętrzny
Kulon osiąga długość ciała od 40 do 44 cm oraz rozpiętość skrzydeł wynoszącą od 77 do 85 cm. Masa dorosłego osobnika wynosi zazwyczaj od 290 do 535 g. Upierzenie kulona ma piaskową barwę, co pozwala mu na skuteczne kamuflowanie się w jego naturalnym środowisku. Na głowie znajduje się biała brew oraz pasek policzkowy, a na wierzchu ciała można zauważyć ciemne nakrapianie i paski. Spód ciała jest jasny, prawie biały, a oczy kulona są duże i żółte.
Środowisko życia
Kulon zamieszkuje różnorodne środowiska, preferując brzegi rzek, półpustynne stepy oraz tereny uprawne. Można go spotkać także na suchych ugorach i w kamienistych obszarach. Te miejsca sprzyjają jego trybowi życia oraz polowaniom na zdobycz.
Tryb życia i zachowanie
Kulon prowadzi nocny tryb życia. Jest ptakiem płochliwym, a w przypadku zagrożenia kuli się i szybko przemieszcza do ukrycia. Jego nawoływanie jest donośne i można je usłyszeć po zmierzchu; dźwięki te mogą trwać nawet do 30 minut. Kulon jest znany ze swojego monogamicznego zachowania podczas okresu godowego, chociaż zdarzają się przypadki poligamii.
Rozród
Okres lęgowy
Okres lęgowy kulona przypada zazwyczaj na wiosnę. W północnej Afryce trwa on od marca do czerwca, natomiast w Palestynie od kwietnia do czerwca. Na Wyspach Kanaryjskich okres ten rozciąga się od stycznia do czerwca. Kulony mogą wyprowadzać dwa lęgi rocznie, chociaż często ograniczają się do jednego ze względu na niską dostępność odpowiednich terenów lęgowych.
Gniazdo i jaja
Gniazda kulona najczęściej znajdują się na skalistym podłożu lub w miejscach z niską roślinnością. Samica składa zazwyczaj dwa jaja z dwudniowym odstępem między każdym zniesieniem. Jaja mają kremową lub płowożółtą barwę z ciemnymi plamami i prążkami. Wysiadywanie trwa od 26 do 27 dni z udziałem obojga rodziców.
Pisklęta
Pisklęta kulona są karmione przez oboje rodziców przez około 36–42 dni. Charakteryzują się kamuflującym ubarwieniem, co pomaga im uniknąć drapieżników. Po wykluciu młode opuszczają gniazdo po dwóch dniach, a lotność zdobywają po około 40 dniach.
Pożywienie
Kulon poszukuje pokarmu głównie na ziemi, żywiąc się owadami oraz ich larwami. Dieta kulona obejmuje koniki polne, mrówki, świerszcze oraz inne bezkręgowce jak chrząszcze czy dżdżownice. Czasami zdarza mu się zjadać małe ssaki, pisklęta innych ptaków oraz rośliny.
Status i ochrona
Mimo obserwowanego trendu spadkowego liczebności populacji kulona, Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) klasyfikuje ten gatunek jako gatunek najmniejszej troski (LC). W Polsce kulon objęty jest ścisłą ochroną gatunkową oraz ochroną czynna. Na Czerwonej liście ptaków Polski uznany został za gatunek wymarły regionalnie (RE), co odnosi się do populacji lęgowej.
Zagrożeniami dla tego ptaka są m.in. zalesianie terenów, regulacja rzek oraz zatrucie środowiska. Dodatkowo kulony oraz ich jaja często padają ofiarą lisów.
Zakończenie
Kulon zwyczajny to fascynujący gatunek ptaka o bogatej historii i ciekawych zachowaniach reprodukcyjnych. Jego obecność w Polsce staje się coraz rzadsza, co powinno skłonić nas do refleksji nad ochroną środowiska naturalnego oraz miejsc lęgowych tych niezwykłych ptaków. Mimo że kulon pozostaje klasyfikowany jako gatunek najmniejszej troski na świecie, lokalne spadki liczebności są niepokojące i mogą świadczyć o problemach ekologicznych wymagających pilnej uwagi.</p
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).