Wstęp
Krempachy to malownicza wieś położona w południowej Małopolsce, w powiecie nowotarskim. Z historycznego punktu widzenia, miejscowość ta ma wiele do zaoferowania, zarówno w kontekście kulturowym, jak i przyrodniczym. Krempachy są częścią regionu znanego jako Spisz, który charakteryzuje się bogatą historią i unikalnym dziedzictwem etnograficznym. W artykule przyjrzymy się historii Krempachów, ich toponimii, zabytkom oraz kulturze lokalnej, a także walorom turystycznym tego obszaru.
Toponimia Krempach
Nazwa Krempachy przypuszczalnie pochodzi od niemieckiego słowa „Krummbach”, co oznacza „kręty potok”. Odnosi się to do Dursztyńskiego Potoku, który w przeszłości nosił nazwę Kręcina. W XIX wieku oraz na początku XX wieku wieś była powszechnie znana pod nazwą Krempach. To pochodzenie nazwy wskazuje na głębokie związki Krempach z naturalnym otoczeniem i geograficznymi uwarunkowaniami regionu.
Historia Krempach
Wieś Krempachy została założona w XIV wieku przez ród Berzeviczych. Jak wiele innych miejscowości spiskich, wchodziła w skład posiadłości niedzickich, które były własnością znanych rodów węgierskich, takich jak Brzeviczy, Zapolyi oraz Horvathowie. W XVI wieku właścicielem stał się polski ród Łaskich. W 1549 roku wieś przeszła na luteranizm z inicjatywy Horvatha, jednak rekatolicyzacja miała miejsce dopiero po 1660 roku, dzięki wpływom rodu Stansithów-Horvathów.
Po I wojnie światowej, w listopadzie 1918 roku, Krempachy zostały przyłączone do Polski. Dekret Tymczasowego Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego z dnia 28 listopada 1918 roku ustanowił wybory do Sejmu Ustawodawczego na dzień 26 stycznia 1919 roku. Przynależność Krempachów do Polski została potwierdzona porozumieniem polsko-czechosłowackim z 24 grudnia 1918 roku. Jednak z powodu trudnej sytuacji militarnej Wojsko Polskie musiało wycofać się z tego terenu w styczniu 1919 roku, a jego miejsce zajęły wojska czechosłowackie. Ostatecznie Krempachy wróciły do Polski decyzją Rady Ambasadorów z 28 lipca 1920 roku.
Zabytki Krempach
Krempachy charakteryzują się typową dla spiskich wsi zabudową. Rynek o wrzecionowatym kształcie jest wynikiem podziału osi głównej na dwie drogi zbiegające się na jego końcach. W centrum znajduje się kościół parafialny pw. św. Marcina oraz domy zwrócone szczytami do drogi.
Kościół św. Marcina
Kościół św. Marcina jest murowanym obiektem z jednokalenicowym dachem krytym gontem. Jego architektura reprezentuje styl przejściowy między gotykiem a renesansem i powstała w I połowie XVI wieku. Wnętrze kościoła zdobi sklepienie kolebkowe z lunetami oraz ołtarz z obrazem św. Marcina klęczącego przed ukazującym mu się Chrystusem. Szczególną uwagę zwraca gotycka monstrancja z roku 1528 oraz renesansowa wieża z hurdycją, która pełniła funkcje obronne i widokowe.
Kościół cmentarny pw. św. Walentego
Kolejnym ważnym zabytkiem jest bezwieżowy kościół cmentarny pw. św. Walentego, wybudowany w 1761 roku na miejscu starszego drewnianego kościoła. Wnętrze kościoła zdobią pilastry oraz sklepienie kolebkowe z lunetami i ornamentyką gipsową.
Kultura i tradycje lokalne
Kultura Krempach jest silnie związana z regionalnymi tradycjami Spisza. Mieszkańcy posługują się gwarą spiską, która jest klasyfikowana jako gwara dialektu małopolskiego języka polskiego lub jako gwara przejściowa polsko-słowacka według słowackich językoznawców. Tradycyjny strój spiski jest kolejnym elementem lokalnej kultury i odzwierciedla etnograficzne dziedzictwo regionu.
Turystyka w Krempachach
Krempachy stanowią doskonałą bazę wypadową dla turystów pragnących odkrywać malownicze tereny Spisza oraz Tatr. W okolicy znajduje się rezerwat przyrody Przełom Białki pod Krempachami, gdzie można podziwiać unikalną roślinność naskalną oraz piękne wapienne skały rozciągające się od Kramnicy aż do Czerwonej Skały.
Przez wieś przebiega zielony szlak turystyczny prowadzący z Nowej Białej do Dursztyna, co czyni Krempachy atrakcyjnym punktem dla miłośników pieszych wędrówek i aktywnego wypoczynku na łonie natury.
Osoby związane z miejscowością
Jedną z ważnych postaci związanych z Krempachami był Wojciech Lorencowicz, działacz niepodległościowy oraz organizator Kompanii Spiskiej i Tajnej Organizacji Wojskowej na Spiszu w latach 1918–1920. Jego działalność miała istotne znaczenie dla lokalnej społeczności oraz walki o polskość tych terenów.
Zakończenie
Krempachy to wieś bogata w historię i tradycję, która zachowała swoje dziedzictwo mimo wielu burzliwych wydarzeń historycznych.
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).