Dewiacja wtórna – wprowadzenie do zjawiska
Dewiacja wtórna to termin używany w psychologii oraz socjologii do określenia procesu, w którym jednostka, po doświadczeniu dewiacji pierwotnej, zaczyna identyfikować się jako dewiant. Zjawisko to nie tylko odnosi się do recydywy, ale również do kształtowania się tożsamości jednostki w kontekście społecznym, który wpływa na jej dalsze zachowanie. W artykule tym przyjrzymy się szczegółowo temu zjawisku, jego przyczynom, konsekwencjom oraz znaczeniu w szerszym kontekście społecznym.
Proces dewiacji wtórnej
Dewiacja wtórna zaczyna się od tzw. dewiacji pierwotnej, która zazwyczaj jest wynikiem naruszenia norm społecznych. W momencie, gdy jednostka zostaje etykietowana jako dewiant, może dojść do sytuacji, w której zaczyna akceptować tę etykietę i dostosowuje swoje zachowanie do niej. Proces ten jest często wzmacniany przez środowisko społeczne, które nie tylko stygmatyzuje jednostkę, ale również izoluje ją od społeczeństwa. W rezultacie osoba ta może zacząć postrzegać siebie jako dewianta i podejmować działania zgodne z tą nową tożsamością.
Czynniki wpływające na dewiację wtórną
Na proces etykietowania i przejścia od dewiacji pierwotnej do wtórnej wpływa wiele czynników. Przede wszystkim istotne jest to, kto naruszył normę oraz kto został poszkodowany w wyniku tego naruszenia. Również rodzaj naruszonej normy odgrywa kluczową rolę. W przypadku poważniejszych wykroczeń społecznych, stygmatyzacja może być silniejsza i bardziej trwała.
Oprócz tych czynników społecznych istnieje także wiele cech indywidualnych, które mogą wpłynąć na łatwość etykietowania danej osoby. Cechy fizyczne, takie jak niepełnosprawność czy wygląd zewnętrzny, mogą przyczyniać się do negatywnego postrzegania jednostki przez społeczeństwo. Charakterologiczne aspekty osobowości oraz przynależność do określonego „plemienia” – w tym wyznanie religijne czy przynależność etniczna – także mają znaczenie w kontekście procesu dewiacji wtórnej.
Skutki dewiacji wtórnej
Dewiacja wtórna prowadzi do wielu negatywnych konsekwencji zarówno dla jednostki, jak i dla całego społeczeństwa. Osoby identyfikujące się jako dewianci często stają się wykluczone z różnych aspektów życia społecznego. Izolacja ta może prowadzić do pogłębiania się problemów emocjonalnych oraz społecznych, co z kolei sprzyja dalszym działaniom dewiacyjnym.
W dłuższej perspektywie, kariera dewiacyjna może przybrać na sile i prowadzić do poważniejszych przestępstw lub patologii społecznych. Społeczeństwo ma tendencję do marginalizowania osób uznawanych za dewiantów, co tworzy swoisty cykl: stygmatyzacja prowadzi do izolacji, a izolacja wzmacnia zachowania dewiacyjne.
Resocjalizacja a dewiacja wtórna
Instytucje resocjalizacyjne mają na celu pomóc osobom zagrożonym dewiacją w powrocie na właściwą drogę. Jednakże nadmierna punitywność oraz niewłaściwe metody wychowawcze mogą przyczyniać się do kontrsocjalizacji jednostki. Izolacja oraz brak wsparcia mogą skutkować tym, że osoba opuszczająca taką instytucję będzie miała jeszcze trudniej dostosować się do norm społecznych, co zwiększa ryzyko powrotu do działań dewiacyjnych.
Ważne jest więc zrozumienie, że skuteczna resocjalizacja musi uwzględniać nie tylko aspekty prawne i edukacyjne, ale także emocjonalne i społeczne wsparcie dla jednostki. Programy resocjalizacyjne powinny być oparte na empatii oraz zrozumieniu, a nie na wykluczeniu i karaniu.
Podsumowanie
Dewiacja wtórna to złożony proces społeczny wynikający z interakcji między jednostką a jej otoczeniem. Etykietowanie oraz stygmatyzacja prowadzące do utrwalenia tożsamości dewianta mają daleko idące konsekwencje zarówno dla jednostki jak i dla całego społeczeństwa. Kluczowym elementem w walce z tym zjawiskiem jest zapewnienie wsparcia oraz skutecznych programów resocjalizacyjnych, które pomogą osobom zagrożonym wyjść z kręgu dewiacyjnego i reintegracji ze społeczeństwem.
Warto zwrócić uwagę na potrzebę zmiany podejścia do osób uznawanych za dewiantów oraz dążenie do zrozumienia skomplikowanych mechanizmów kształtujących ich zachowania. Tylko poprzez empatię i otwartość możemy stworzyć bardziej sprawiedliwe i inkluzywne społeczeństwo.
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).