Cerkiew Świętego Ducha w Małkowie
Cerkiew Świętego Ducha, położona w Małkowie, to przykład unikalnej architektury sakralnej, której historia sięga początku XX wieku. Zbudowana w 1907 roku, cerkiew stała się ważnym miejscem dla prawosławnej społeczności lokalnej. Niestety, działalność świątyni trwała zaledwie trzy dekady, po czym została zamknięta i ostatecznie zniszczona w ramach akcji rewindykacyjnej. W artykule przyjrzymy się historii tej cerkwi, jej architekturze oraz losom, jakie spotkały ją i jej wiernych.
Historia powstania cerkwi
Historia Cerkwi Świętego Ducha zaczyna się w 1620 roku, kiedy to w Małkowie powstała unicka świątynia Spotkania Pańskiego. W wyniku likwidacji unickiej diecezji chełmskiej w 1875 roku, budynek został przekształcony na cerkiew prawosławną. Niestety, stan techniczny świątyni szybko się pogarszał – dwa lata później cerkiew została zamknięta z powodu złego stanu budynku.
W 1907 roku lokalna społeczność, złożona głównie z prawosławnych mieszkańców Małkowa i pobliskiego Smoligowa, postanowiła wznieść nową cerkiew. Z inicjatywą wyszli mieszkańcy obu wsi, którzy wspólnie z lokalną administracją podjęli decyzję o budowie nowej świątyni. Finanse na budowę pochodziły od mieszkańców, którzy sami sfinansowali ten projekt. Budowa trwała krótko i już w tym samym roku cerkiew została ukończona.
Architektura i wyposażenie
Cerkiew Świętego Ducha została wzniesiona z drewna sosnowego i pokryta blaszanym dachem. To, co wyróżniało tę budowlę, to trzy charakterystyczne kopuły umieszczone na dachu, które nadawały jej niepowtarzalny wygląd. Obok cerkwi zbudowano dzwonnicę, na której zawieszono trzy dzwony, co podkreślało sakralny charakter tego miejsca.
Po ukończeniu budowy cerkiew została poświęcona przez biskupa Eulogiusza 11 listopada 1907 roku. Od tego momentu stała się centralnym punktem życia religijnego lokalnej społeczności prawosławnej. W momencie zamknięcia cerkwi w 1920 roku pozostało w niej komplet utensyliów liturgicznych, co świadczyło o jej dotychczasowej aktywności i znaczeniu dla wiernych.
Problemy po I wojnie światowej
Po I wojnie światowej sytuacja społeczności prawosławnej w Małkowie uległa pogorszeniu. Cerkiew nie wznowiła działalności z powodu braku duchownego oraz decyzji polskich władz o jej stałym zamknięciu w 1920 roku. Klucze do świątyni zostały przekazane do starostwa w Hrubieszowie, a mieszkańcy Małkowa wielokrotnie apelowali o ponowne otwarcie cerkwi. Ich prośby pozostawały jednak bez odpowiedzi ze strony administracji.
Prawosławni mieszkańcy Małkowa przypominali władzom o tym, że stanowili większość społeczności wiejskiej i zasługiwali na możliwość korzystania ze swojej świątyni. Mimo licznych petycji oraz próśb o odprawienie nabożeństw podczas wielkich świąt prawosławnych, ich apele były ignorowane.
Akcja rewindykacyjna i zniszczenie cerkwi
W kontekście nasilającej się akcji polonizacyjno-rewindykacyjnej oraz likwidacji cerkwi prawosławnych na terenach wiejskich doszło do dramatycznych wydarzeń związanych z Cerkwią Świętego Ducha. Po zniszczeniu cerkwi Przemienienia Pańskiego w Kryłowie 8 czerwca 1938 roku mieszkańcy Małkowa zaczęli organizować straże wokół swojej zamkniętej świątyni. Ich celem było ostrzeganie parafian przed nadchodzącymi ekipami rozbiórkowymi.
14 lipca 1938 roku do Małkowa przybyli robotnicy wynajęci do rozbiórki cerkwi, eskortowani przez policję. Mieszkańcy protestowali przeciwko temu działaniu, obrzucając policjantów kamieniami, co doprowadziło do zamieszek. Mimo oporu społeczności lokalnej policja była zmuszona rozpędzić zgromadzonych. W ciągu dwóch godzin cerkiew została całkowicie zburzona, a wraz z nią całe wyposażenie.
Znaczenie i dziedzictwo kulturowe
Cerkiew Świętego Ducha w Małkowie jest przykładem nie tylko architektury sakralnej, ale również ważnym elementem dziedzictwa kulturowego regionu. Jej historia pokazuje złożoność relacji między różnymi grupami wyznaniowymi oraz wpływ zmian politycznych na życie lokalnych społeczności. Zniszczenie tej świątyni stanowi symbol utraty tożsamości kulturowej i duchowej wielu mieszkańców regionu.
Obecnie miejsce po zburzonej cerkwi jest jedynie pustym terenem, który nie przypomina o bogatej historii tego miejsca. Jednak pamięć o Cerkwi Świętego Ducha oraz ludziach, którzy ją tworzyli i pielgrzymowali do niej pozostaje żywa w opowieściach lokalnej społeczności.
Zakończenie
Cerkiew Świętego Ducha w Małkowie to ważny element historii regionu hrubieszowskiego oraz symbol walki o zachowanie tożsamości kulturowej i religijnej społeczności prawosławnej. Choć dziś nie ma już ślady po tej wyjątkowej budowli, jej historia przypomina nam o wartościach takich jak wspólnota, wiara oraz determinacja ludzi do ochrony swojego dziedzictwa. Warto pamiętać o takich miejscach i ich znaczeniu dla kształtowania historii regionów oraz kultury narodowej.
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).